NETHERLANDS. Law on the termination of pregnancy of 1 May 1981, as amended through 17 April 2010.

Division I

Section 1. (1) [Definitions].

(2) For the purposes of this Law or provisions made pursuant to it, the words "termination of pregnancy" shall not mean the application of a method to prevent the nidation of a fertilized ovum in the uterus.

(3)  For the application of the provisions of this Law, a Physician Director also means the physician who, although there is no position of Director, is responsible for the general course of affairs in the medical area of the establishment.

Section 2. Treatment intended to terminate pregnancy may be carried out only by a physician in a hospital or clinic licensed by our Minister to provide such treatment.

Section 3. (1) A pregnancy shall be terminated not earlier than the sixth day after the woman has consulted the physician and on that occasion discussed her intention with him.

(2)  When the physician who regularly provides treatment to the woman, or who is active as a specialist or as the family doctor of the womanís residence has through informing her of his findings referred her to a hospital or clinic in terms of Article 2, the period of time begins to run in which the woman consults her physician and discusses her intention with him.

(3)  The physician shall inform the woman as quickly as possible whether he will provide her with the assistance sought.  In the case of a physician referred to in paragraph 1, he shall inform her in all cases at the latest within five days after she has consulted him and usually at the latest within three days.

(4)  The period referred to in paragraph 1 shall be shortened by one day if the physician referred to in paragraph 2 takes three days after she has consulted him to inform her that he will not refer her.

(5)  In cases in which the physician does not refer the woman, he shall immediately give her a dated written statement of this that in all cases shall mention the time at which she consulted him.

Section 4. (1)  The license referred to in Article 2 shall be applied for by the Board of Directors of the hospital or clinic.  Facts required by a general Kingdom regulation shall be provided in the application. If the Minister is of the opinion that further information is necessary in order for a responsible decision on the application, he may require further information.

(2)  The Minister shall make a decision within seven months of receiving the application.

(3)  The hospital or clinic shall receive a license if it is substantiated that the requirements of Section 5(1) and Section 6 are met.  

Section 5. (1) General administrative regulations shall be issued setting forth conditions governing the provision of assistance and the reaching of decisions designed to ensure that any decision to terminate a pregnancy is taken carefully and is reached only if the distress in which the woman finds herself leaves no other choice.

(2) In particular, the conditions referred to are designed to ensure:

a) that the woman who intends to terminate her pregnancy and has approached a physician with a request to this effect is given assistance, particularly through the provision of sound information regarding ways of dealing with her distressed situation other than termination of pregnancy;

b) that, if the woman is of the opinion that there is no other way to end her distressed situation, the physician is satisfied that the woman has submitted and upheld her request of her own free will, after careful consideration and in full awareness of her responsibilities towards the unborn child and of the consequences to herself and those nearest her;

c) that, without prejudice to the provisions of Section 20, the physician provides the treatment only if it can be considered justifiable on the basis of his findings; and

d) that, following termination of the pregnancy, the woman and those nearest to her have access to adequate aftercare, including information regarding methods of preventing unwanted pregnancies.

Sections 6. (1) A license shall otherwise only be issued to a clinic if:

a) the clinic  is directed by a non-profit body corporate with full legal authority;

b) the requirements set forth in a general Kingdom regulation are met with respect to the Board of Directors and administration of the clinic, organization, mode of operation, personnel, plant, and equipment, so that is guaranteed that therapeutic standards from the medical and care perspective are sufficient, as well as the composition of the Board of Directors.

c)  the clinic collaborates with one of more hospitals in the treatment of abortions according to rules set forth in a general Kingdom regulation;

d) the statement of accounts is managed through the Central Authority of Hospital Tariffs or another Authority specified by the Minister;

e)  the legal authority that administers the clinic prepares a yearly report on the operation of medical and financial areas in the preceding year and makes this report generally accessible;

f) The legal authority that administers the clinic and is not a public corporation, by virtue of the by-laws, has the yearís accounts examined by an accountant as approved in Article 393 (1) of Book II of the Civil Code and receives a certification.

(2)  The license relates only to the termination in a clinic of pregnancies of longer than thirteen weeks duration if more detailed regulations of a medical and care nature are set forth in a general Kingdom ordinance referred to in paragraph 1 (b) and (c).

Section 7.  The Minister may, if special circumstances of an establishment warrant, condition the license on further provisions or partially change, enlarge, or add to them.  The provisions shall only have relation to conditions in so far as they are set out by virtue of Sections 5 and 6.

Section 8.  (1) The Minister may withdraw a license:

a)  if false information has been that leads to the issuance of a license;

b)  if provisions that are set forth through or by reason of this Law or that are conditioned on the license are violated.

Section 9.  (1)  The decision shall establish the time at which the license, the withdrawal of the license, changed, enlarged, or withdrawn provisions on which the license is conditioned go into effect.

(2)  The issuance or withdrawal of a license shall be reported in the Netherlands State Gazette.

Section 10.  (1)  During the investigation of facts on the ground of which a license may be withdrawn according to Section 8(1), the Minister may order that treatment that is directed at abortions in an establishment is immediately stopped.

(2)  The order shall remain in force until that time at which a decision to withdraw a license is made, that is the time at which the withdrawal goes into effect, subject to an earlier nullification of the order by the Minister.      

(3)  The order, as well as the nullification of the order shall be communicated in writing.  Article 9 (1) and (2) are applicable.

Section 11. (1) Any physician who provides treatment intended to terminate pregnancy shall communicate the following data to the chief physician of the establishment at least once a month:

a) the number of instances of treatment intended to terminate pregnancy that he has provided over the period concerned, and any unusual occurrences that have arisen in connexion with them;

b) in respect of each woman treated, the duration of the pregnancy, the number of previous pregnancies and pregnancy terminations, her age, her province or, in the case of women living outside the Netherlands, her country of residence, her marital status, and the number of her children; and

c) the date on which he discussed the woman's intention with her, and, if the woman has been referred by a physician as referred to in subsection 2 of Section 3, the time referred to in that subsection and the medical capacity in which he offered the woman assistance; the question of whether other experts have been consulted, and if so in which cases, as well as the nature of the expert qualifications of the person consulted; the date of the termination procedure, provided that, in the case referred to in subsection 2 of Section 16,the special reasons are indicated; and the aftercare made available to the woman after the pregnancy termination.

(2) The chief physician of the establishment shall ensure that all physicians employed in the establishment submit the data referred to in subsection 1 to him in full and in good time, in such a manner that the data cannot be trace3d back to individual patients. He shall ensure that the data are retained for at least five years.

(3) Every three months, the chief physician shall submit to the inspector details of the totals derived from the data referred to in the preceding subsections.

(4) Detailed rules shall be l aid down by or under general administrative regulations regarding the times at which and the manner in which the data referred to in the preceding subsections of this Section are to be submitted. The anonymity of the woman treated must be ensured whenever such data are provided.

(5) The data obtained may be used only:

a) for statistical purposes; and

b) in connexion with the supervision of compliance with this Law or the provisions made pursuant to it.

(6) The physician referred to in subsection 1 shall likewise ensure that before the treatment, or as soon as possible after it, the findings which led to the treatment are recorded. He shall be required to retain such records for at least five years and to keep the data contained in them at the disposal of the inspector, provided that they are not traceable to individual patients.

Section 12. The chief physician of the establishment shall ensure that the inspector obtains access upon request to the data referred to in subsection 2 of Section 11 and that such information as he may request and which he reasonably requires in order to fulfil his duties under this Law is made available to him, provided that such information is not traceable to individual patients.

Section 13. (1) General administrative regulations as referred to in subsection 1 of Section 4, subsection 1 of Section 5, items (b) and (c) of subsection 1 of Section 6, and subsection 4 of Section 11 shall be drawn up at the instigation of our Minister.

(2) Such regulations shall enter into force only after three months have elapsed following their promulgation. Our Minister shall inform the States-General of the date of promulgation, due consideration being given to the opinions expressed concerning the draft of the regulations.

Section 14. [Repealed.]

Section 14a.(1)The officials of the State Inspectorate of Health are responsible for monitoring compliance with requirements imposed by or under this Law.

(2)The regulators do not have the powers set forth in Sections 5(18) and 5(19) of the General Administrative Law Law.

Section 15. A physician who provides treatment designed to terminate pregnancy in a clinic, other than a clinic which meets the conditions laid down in subsection 2 of Section 6, and who knows or may reasonably assume that the pregnancy is of more than 13 weeks' duration, shall be liable to not more than one year's imprisonment or a fine of the fifth category.

Section 16. (1) A physician who provides treatment intended to terminate a pregnancy at any time earlier than that stipulated in Section 3 shall be liable to a fine of the fifth category.

(2) Such an act shall not be punishable where the physician has provided treatment intended to terminate pregnancy at an earlier time in order to avert an imminent danger to the woman's life or health.

(3) A physician who informs the woman as to whether he is prepared to give her the assistance requested of him at any time later than that stipulated in Section 3 shall be liable to the same penalty.

Section 17. A hospital or clinic in which treatment intended to terminate pregnancy is provided in contravention of Section 2 or the order referred to in subsection 1 of Section 10 shall be liable to a fine of the fifth category.

Section 18. (1) A physician who fails to comply with the provisions of subsections 1 or 6 of Section 11 shall be liable to a fine of the third category.

(2) A chief physician who fails to comply with the provisions of subsections 2 and 3 of Section 11 and Section 12 shall be liable to a fine of the fourth category.

Section 19. (1) The acts made punishable under Section 15, subsections 1 and 3 of Section 16, and Sections 17 and 18 are offences.

(2) In addition to the officials referred to in Section 141 of the Code of Criminal Procedure, the chief medical inspector and inspectors of the State Public Health Inspectorate and the officials assisting them shall be responsible for detecting the punishable acts referred to in the preceding subsection.

Section 20. (1) No person shall be obliged to provide a woman with treatment intended to terminate pregnancy or to assist in providing such treatment.

(2) Where a physician has a conscientious objection to providing such treatment or arranging for such treatment to be provided, he shall inform the woman of this immediately after she has first consulted him.

(3) The provisions of subsection 1 do not detract from the physician's duty to provide other physicians with information concerning the woman's condition if requested to do so and provided the woman has given her consent.

Division II

The Penal Code shall be amended as follows.

A. A new Section shall be inserted after Section 82, reading as follows:

"82a. The term 'to take the life of another person or of a child at the time of birth or shortly after birth' includes the killing of a fetus which may reasonably be assumed to be capable of remaining alive outside the mother's body."

A new Title shall be inserted after Section 295, reading as follows:

Title XIXA

Termination of Pregnancy

Section 296. Any person who provides a woman with treatment and knows or may reasonably assume that pregnancy may be terminated as a result shall be liable to not more than four years and six months' imprisonment or a fine of the fourth category.

Where the act results in the death of the woman, the person shall be liable to not more than six years' imprisonment or a fine of the fourth category.

Where the act is committed without the woman's consent, the person shall be liable to not more than 12 years' imprisonment or a fine of the fifth category.

Where the act is committed without the woman's consent and also results in her death, the person shall be liable to not more than 15 years' imprisonment or a fine of the fifth.

The act referred to in the first paragraph shall not be punishable if the treatment is provided by a physician in a hospital or clinic in which such treatment may be provided under the Law on the termination of pregnancy.

 

Decree of 17 May 1984 laying down provisions for the implementation of the Law on the termination of pregnancy (Decree on the termination of pregnancy), as amended through 18 May 2009.

Chapter 1.  Definitions.

Section 1.  In this Decree and in the provisions made to it, ďthe LawĒ means the Law on the termination of pregnancy, ďtreatmentĒ means treatment intended to terminate pregnancy, and ďlength of pregnancyĒ means the time that pregnancy lasts in terms of days or weeks that amenorrhea lasts.

Chapter 2.  General provisions concerning the termination of pregnancy.

Section 2. (1) The hospital which provides treatment, and the abortion clinic, shall ensure that sufficient personnel in the psychological and social fields are made available to provide assistance.

(2)  Adequate time and premises in the hospital shall be made available for such personnel.

Section 3.  (1)  The hospital and the clinic shall ensure that the woman consults the physician on one or more occasions in order to reach a careful decision in accordance with Section 5 of the Law.

(2) The hospital or respectively the clinc shall ensure that the length of pregnancy is established.

(3)  Adequate time and premises in the hospital or clinic shall be made available for the physician.

(4)  The hospital and the clinic shall ensure that the physician takes appropriate measures to preserve confidentiality regarding the data on the termination of pregnancies.

Section 4.  After consulting the physicians in charge of treatment and the personnel mentioned in Section 2, the supervisory board of the hospital and of the clinic shall lay down rules concerning cooperation between the physicians and personnel and concerning the supervision, by the chief physician, of the proper application of these rules.

Section 5.  The hospital and the clinic shall ensure that an adequate opportunity is made available for providing the woman with responsible information on methods of preventing unwanted pregnancies.

Section 6.  The hospital and the clinic shall ensure that, if the woman expressly consents, a report on her treatment, together with a recommendation as to any after-care which may be necessary, is transmitted to her attending physician or other physician who referred her in accordance with section 3(2) of the Law.

Section 7.  (1)  The hospital and the clinic shall ensure that the woman is advised that, after treatment, she should place herself under the surveillance of her attending physician, or of the physician who referred her in accordance with Section 3(2) of the Law

(2)  If the woman has no attending physician and if she has not been referred by another physician, or if she raises serious objections to placing herself under the surveillance of her attending physician or of the physician who referred her, she should be afforded an opportunity to undergo surveillance in the hospital or clinic.

Section 8.  The hospital and the clinic shall ensure that arrangements are concluded with other appropriate establishments or persons operating in the field of health and welfare so that proper after-care can be provided for the woman and those near to her.

Chapter 3.  Provisions concerning clinics

Section 9.  members of the supervisory board of the corporate body which controls the abortion clinic may not have any financial interest in the establishment or operation of the clinic.  There shall be no employer-employee relationship between the individual members of the supervisory board on the one hand and members of the board of management, or other staff connected with the clinic, on the other.

Section 10.  (1)  The supervisory board shall assign the day-to-day administration of the clinic to a board of management and, so far as medical matters are concerned, to a chief physician.

(2)  The supervisory board shall lay down for the board of management written instructions dealing with the operation of the clinic in accordance with the objectives and provisions of the Law and of this Decree.  These instructions shall contain, inter alia, guidelines on the care of patients, personnel policy, administration (including medical administration), and the protection of personal privacy.

Section 11.  (1)  The arrangements regarding personnel shall be conducive, qualitatively and quantitatively, to the proper functioning of the clinic in accordance with its objectives.

(2)  Communications between the management and the personnel of the clinic shall be carried out by means of formal discussions.

Section 12.  The clinic shall ensure that a woman who has undergone treatment at the clinic is able at any time to apply to a physician for urgent after-care.

Section 13.  The administration must be established in such a way that it is aware at all times how the clinic is functioning.

Section 14.  The arrangements regarding materials shall be conducive, quantitatively and qualitatively, to the proper functioning of the clinic in accordance with its objectives.

Section 15.  The clinic shall ensure that, for each treatment in the clinic, a properly ordered report is drawn up, providing all the information required for the proper provision of care.

Section 16.  (1)  The clinic shall ensure that medical and nursing care is provided for the woman throughout her stay in the clinic.

(2)  The clinic shall ensure that the privacy of the woman is respected so far as possible.

(3)  The clinic shall ensure that the woman is treated as a mature person.

(4)  The clinic shall ensure that rules are adopted governing the independent hearing of complaints.

Section 17.  The clinic shall adopt measures concerning:

--the prevention, detection, and control of communicable diseases;

--general hygiene, by drawing up rules and regulations; and

--proper sterilization arrangements and supervision of the process of sterilization.

Section 18.  (1)  An agreement governing collaboration shall be concluded between the supervisory board of the clinic and the supervisory board of a hospital in the vicinity of the clinic.

(2)  The agreement shall cover all cases where the hospital provides care for the benefit of patients of the clinic, on the application of the physician providing treatment in the clinic.  Care shall cover all cases of advice of a diagnostic and therapeutic nature provided by medical specialists connected with the hospital.

(3) The inspector shall be notified of the agreement.

Section 19.  (1)  The clinic shall observe the generally applicable laws and provisions concerning, inter alia, premises, conditions of work, and supply of medicaments.

(2)  The clinic shall take the necessary precautions against fire.

Section 20.  The clinic shall ensure that the establishment itself, its personnel, and other persons employed by it have appropriate insurance covering claims against them in respect of their legal liability.

Chapter 4.  Special provisions applicable to clinics where pregnancies of more than 13 weeksí duration are terminated.

Section 21.  Clinics which provide treatment for the purpose of terminating pregnancies of more than 13 weeksí duration shall in addition meet the requirements laid down in this Chapter.

Section 22.  During treatment in accordance with Section 21, at least two physicians must be present in the clinic.

Section 23.  Arrangements shall be made so that a woman who has undergone treatment in the clinic can at all times obtain after-care in the clinic in connection with such treatment.

Section 24.  An agreement within the meaning of Section 18 shall in all cases be concluded with a hospital which also provides the treatment mentioned in Section 21.

Chapter 5.  Information which must be submitted with applications for a licence.

Section 25.  (1)  in applying for a licence within the meaning of Section 2 of the Law, the hospital or clinic shall furnish data establishing that the requirements laid down in Sections 2(1) and 8 are met.

(2)  In addition to the data mentioned in (1) hereof, the clinic shall also provide the following information:

(a) a description of the nature of the corporate body;

(b) a copy of the memorandum and articles, if the corporate body is not a public body;

(c) the composition of the supervisory board;

(d) the address of the clinic, with a description of the premises available for providing treatment; and

(e) a copy of the agreement or agreements governing collaboration with a hospital concluded in accordance with Section 18.

Chapter 6.  Provisions concerning the termination of pregnancies.

Section 26  (1)  The physician referred to in Section 11 of the Law shall submit the data referred to in subsection 1 of that Section to the chief physician within one month of the end of the calendar quarter to which the data relate.

(2)  The physician shall submit the data by means of a form, the model of which shall be prescribed by our Minister.

Section 27  (1)  The chief physician shall submit the report referred to in Section 11(3) of the Law to the inspector within three months of the end of the calendar quarter to which the report relates.

(2)  He shall submit the report by means of a form, the model of which shall be prescribed by our Minister.

Section 28  (1)  The physician referred to in Section 11(6) and Section 18(1) of the Law shall ensure that the findings on the basis of which the treatment can be considered justifiable in accordance with Section 5(1) and 2(c) of the Law are drawn up in writing before, or as soon as possible after, the treatment.

(2)  The inspector must be able, on the basis of the data contained in the reports, to decide whether the physician has acted in accordance with Section 5 of the Law.

Section 29.  This Decree may be referred to as ďthe Decree on the termination of pregnancy.Ē

Section 30.  The Law on the termination of pregnancy and this Decree shall enter into force on 1 November 1984.

 

 

Directions on the non-prosecution of cases of euthanasia and late abortions, 2007.

         Achtergrond

 

         Met ingang van 15 maart 2007 is de MinisteriŽle regeling centrale deskundigencommissie levensbeŽindiging bij pasgeborenen en late zwangerschapsafbrekingen van categorie 2 in werking getreden. Deze regeling voorziet in de instelling van een deskundigencommissie die gemelde gevallen beoordeelt van levensbeŽindiging van uitzichtloos en ondraaglijk lijdende pasgeborenen en late zwangerschapsafbrekingen van ongeborenen met ernstige en niet te herstellen functiestoornissen met een (veelal beperkte) kans op overleven (categorie 2-gevallen), voordat deze zaken aan het College van procureurs-generaal worden voorgelegd.

         Inleiding en samenvatting

         Deze aanwijzing regelt de wijze waarop het openbaar ministerie omgaat met gevallen van levensbeŽindiging niet op verzoek en late zwangerschapsafbrekingen (de afbreking van een zwangerschap na 24 weken).

De officier van justitie is net als in gevallen van levensbeŽindiging op verzoek gehouden in gevallen van levensbeŽindiging niet op verzoek en late zwangerschapsafbrekingen te beslissen over het al dan niet afgeven van een verlof tot begraven of verbranding. Daarnaast dienen deze zaken bij het openbaar ministerie te worden gemeld om te beoordelen of sprake is van een strafbaar feit. Indien dat het geval is, beoordeelt het openbaar ministerie of de betrokken arts al dan niet een beroep op overmacht in de zin van noodtoestand (naar medisch wetenschappelijke inzichten staat vast dat medisch ingrijpen zinloos is) toekomt.

Voor de levensbeŽindiging van uitzichtloos en ondraaglijk lijdende pasgeborenen en late zwangerschapsafbrekingen van categorie 2 geldt sinds 15 maart 2007 een aparte procedure die voorziet in beoordeling door een centrale deskundigencommissie alvorens de zaak aan het openbaar ministerie wordt voorgelegd. LevensbeŽindiging niet op verzoek, zoals bij pasgeborenen, en late zwangerschapsafbrekingen zijn en blijven strafbaar, ook na de instelling van de centrale deskundigencommissie. De Tweede Kamer is over de instelling van deze commissie geÔnformeerd in een brief van 29 november 2005 (TK 2005Ė2006, 30300 XVI, nr. 90), waarin tevens de zorgvuldigheidseisen zijn vastgelegd waaraan de commissie het handelen van de arts zal beoordelen. Het oordeel van de commissie is een advies dat het openbaar ministerie zal betrekken bij zijn beslissing al dan niet tot vervolging over te gaan. Uiteraard laat dit advies het in de artikelen 167, tweede lid, en 242, tweede lid, van het Wetboek van Strafvordering neergelegde opportuniteitsbeginsel bij de vervolgingsbeslissing van het openbaar ministerie onverlet.

Voor de andere gevallen van levensbeŽindiging niet op verzoek blijft de sinds 1 juni 1994 vigerende meldingsprocedure van kracht. Deze aanwijzing beschrijft de procedure die voorheen was opgenomen in de Aanwijzing vervolgingsbeslissing inzake levensbeŽindiging op verzoek. Voor de categorie 1-gevallen van late zwangerschapsafbreking (ongeborenen met onbehandelbare aandoeningen die naar verwachting tijdens of direct na de geboorte tot de dood leiden) voorziet deze aanwijzing eveneens in een beschrijving van de door het openbaar ministerie te volgen procedure. Een beschrijving van de door het openbaar ministerie te volgen procedure in gevallen van late zwangerschapsafbreking in verband met de gezondheidstoestand van de moeder volgt in een later stadium. In alle gevallen waarin besloten wordt tot een strafrechtelijk onderzoek, geschiedt dit onderzoek door de medisch officier van justitie.

         1. LevensbeŽindiging niet op verzoek (wilsonbekwamen, niet zijnde uitzichtloos en ondraaglijk lijdende pasgeborenen) (zie stroomschema 1)

         1.1. Geen uitdrukkelijk verzoek

         Voor gevallen van levensbeŽindiging zonder uitdrukkelijk verzoek (niet betreffende uitzichtloos en ondraaglijk lijdende pasgeborenen) blijft de sinds 1 juni 1994 vigerende meldingsprocedure van kracht. Ontbreekt een verzoek tot levensbeŽindiging dan zijn de Wet toetsing levensbeŽindiging op verzoek en hulp bij zelfdoding (WTL) en de bijzondere strafuitsluitingsgronden van de artikelen 293 en 294 niet van toepassing. De regionale toetsingscommissies euthanasie zijn niet bevoegd een oordeel te geven. Hierbij kan worden gedacht aan levensbeŽindiging bij minderjarigen jonger dan twaalf jaar, andere wilsonbekwamen, comateuze of demente patiŽnten die geen schriftelijke wilsverklaring hebben ondertekend toen zij nog wilsbekwaam waren. De gemeentelijke lijkschouwer stuurt de melding rechtstreeks naar de officier van justitie. Het openbaar ministerie zal moeten beoordelen of de arts terecht een beroep doet op overmacht in de zin van noodtoestand (artikel 40 Wetboek van Strafrecht).

         1.2. De taak van de gemeentelijke lijkschouwer

         Artikel 10 van de Wet op de Lijkbezorging bepaalt dat, indien de lijkschouwer meent niet tot afgifte van een verklaring van overlijden te kunnen overgaan, hij onverwijld verslag uitbrengt aan de officier van justitie. In gevallen van levensbeŽindiging niet op verzoek is er steeds sprake van een niet-natuurlijke dood en moet de officier van justitie worden gewaarschuwd. De officier van justitie beslist of er verlof tot begraven of verbranding kan worden gegeven.

De rol van de lijkschouwer:

o        Ė De betrokken arts waarschuwt de gemeentelijke lijkschouwer die de uitwendige lijkschouw verricht en verifieert hoe en met welke middelen het leven is beŽindigd.

o        Ė De gemeentelijke lijkschouwer neemt van de betrokken arts het modelverslag en daarbij behorende bijlagen in ontvangst.

o        Ė De gemeentelijke lijkschouwer licht de ambtenaar van de burgerlijke stand in.

o        Ė Met behulp van het modelformulier bericht de gemeentelijke lijkschouwer de officier van justitie met het oog op de verkrijging van verlof tot begraven of verbranden.

o        Ė Tenslotte zendt de lijkschouwer de melding, het modelverslag en de bijlagen naar de officier van justitie.

         1.3. De procedure bij het openbaar ministerie na de melding door de gemeentelijke lijkschouwer

         Indien er sprake is van levensbeŽindiging bij een wilsonbekwame, dan meldt de gemeentelijke lijkschouwer dit aan de officier van justitie en indien nodig kan onmiddellijk tot opsporing en/of vervolging worden overgegaan.

Deze zaken dienen op grond van de Handleiding behandeling gevoelige zaken te worden gemeld bij het College.

Indien de hoofdofficier van justitie al in dit stadium van oordeel is dat een deskundig oordeel over bepaalde medische aspecten van de zaak noodzakelijk is, verzoekt de hoofdofficier om advies bij de Inspecteur voor de Gezondheidszorg.

De hoofdofficier van justitie zendt het dossier, voorzien van een ambtsbericht met een voorstel voor de verdere behandeling van de zaak, naar het College van procureurs-generaal.

         1.4. Eindbeslissing: vervolgen na voorafgaand GVO

         Luidt de tussenbeslissing van het College van procureurs-generaal, dat het instellen van een gerechtelijk vooronderzoek geŽigend is, dan brengt het College de betrokken hoofdofficier na instemming van de Minister van Justitie in de Overlegvergadering binnen twee weken schriftelijk op de hoogte van deze beslissing, met het verzoek daaraan uitvoering te geven.

Na voltooiing van het gerechtelijke vooronderzoek wordt de zaak door de hoofdofficier van justitie opnieuw met een ambtsbericht aan het College aangeboden. Het gerechtelijke vooronderzoek wordt niet gesloten1 alvorens het College een beslissing betreffende de afdoening (schriftelijk) aan de hoofdofficier van justitie heeft kenbaar gemaakt. Het College neemt een voorgenomen besluit over het al dan niet verder vervolgen. De minister van Justitie dient met deze beslissing in te stemmen na bespreking in de Overlegvergadering.

Het College stelt de betrokken hoofdofficier zo spoedig mogelijk schriftelijk in kennis van de beslissing. De hoofdofficier doet een kennisgeving van verdere vervolging of een dagvaarding uitgaan. De hoofdofficier houdt het College op de hoogte van het verdere verloop van het strafproces.

         1.5. Eindbeslissing: niet vervolgen na voorafgaand GVO

         Luidt de eindbeslissing na een gerechtelijk vooronderzoek dat de arts niet verder wordt vervolgd, dan brengt het College de betrokken hoofdofficier hiervan, na instemming van de Minister van Justitie, zo spoedig mogelijk schriftelijk op de hoogte. De hoofdofficier doet, na sluiting van het gerechtelijk vooronderzoek, een kennisgeving van niet verdere vervolging aan de arts uitgaan.

         1.6. Eindbeslissing: niet vervolgen zonder voorafgaand GVO

         Luidt de eindbeslissing van het College, waarmee de minister van Justitie heeft ingestemd, dat een sepot is geÔndiceerd, dan brengt het College de betrokken hoofdofficier van justitie hiervan zo snel mogelijk op de hoogte. De hoofdofficier bericht de arts dat geen vervolging zal worden ingesteld en dat de zaak in strafrechtelijke zin is afgedaan.

Indien het College, met instemming van de minister van Justitie besluit dat de zaak voorwaardelijk wordt geseponeerd of dat er een sepotgesprek dient plaats te vinden, dan wordt de hoofdofficier ook hiervan zo spoedig mogelijk schriftelijk op de hoogte gesteld met het verzoek aan deze beslissing uitvoering te geven.

         2. LevensbeŽindiging bij pasgeborenen (zie stroomschema 2)

         2.1. Een aparte procedure

         Voor de gevallen waarin het leven van een pasgeborene door een arts is beŽindigd, geldt sinds 1 februari 2007 een aparte procedure. De gemeentelijke lijkschouwer, die in deze gevallen dezelfde taken heeft als beschreven in paragraaf 1.2, stuurt de melding, het modelverslag en de bijlagen niet naar de officier van justitie maar rechtstreeks naar de centrale deskundigencommissie. De lijkschouwer zal de officier van justitie met behulp van het modelformulier wel berichten met het oog op het door de officier van justitie te verlenen verlof tot begraven of verbranden.

         2.2. De samenstelling van de centrale deskundigencommissie

         De centrale deskundigencommissie bestaat uit vijf leden: een jurist, tevens voorzitter, drie artsen, elk uit een andere op kindervraagstukken gerichte medische discipline, en een ethicus. De drie artsen hebben gezamenlijk een stem. De commissie heeft vijf plaatsvervangende leden.

         2.3. De zorgvuldigheidseisen

         Deze commissie oordeelt aan de hand van onderstaande zorgvuldigheidseisen of de arts bij de beŽindiging van het leven van de pasgeborene zorgvuldig heeft gehandeld. De arts heeft ingeval van levensbeŽindiging bij een pasgeborene zorgvuldig gehandeld, indien:

o        a. er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden van het kind naar heersend medisch inzicht, hetgeen onder andere betekent dat de beslissing tot abstineren gerechtvaardigd moet zijn, d.w.z. dat naar medisch wetenschappelijke inzichten vaststaat dat medisch ingrijpen zinloos is en naar heersend medische inzicht geen twijfel bestaat over de diagnose en de daarop gebaseerde prognose;

o        b. de ouders hebben ingestemd met de levensbeŽindiging;

o        c. de arts de ouders volledig op de hoogte heeft gesteld van de diagnose en de daarop gebaseerde prognose; dit houdt onder andere in dat de arts met de ouders tot de overtuiging is gekomen dat er voor de situatie waarin het kind zich bevond geen redelijke andere oplossing was;

o        d. de arts ten minste ťťn andere, onafhankelijke arts heeft geraadpleegd die het kind heeft gezien en schriftelijk zijn oordeel heeft gegeven over de hiervoor genoemde zorgvuldigheidseisen; in de plaats van het oordeel van ťťn andere onafhankelijke arts kan worden gesteld het oordeel van een behandelteam;

o        e. de levensbeŽindiging medisch zorgvuldig is uitgevoerd.

         2.4. De procedure bij de centrale deskundigencommissie

         De centrale deskundigencommissie brengt binnen zes weken na ontvangst van de melding (verlenging met nog eens zes weken is mogelijk) haar gemotiveerde oordeel (met een kopie van het dossier) schriftelijk ter kennis van het College van procureurs-generaal. Het oordeel van de centrale deskundigencommissie is een advies dat het openbaar ministerie zal betrekken bij zijn afdoeningsbeslissing. Het openbaar ministerie beoordeelt of het feit materieel strafbaar is en beslist of vervolging aan de orde is.

Ook in geval het openbaar ministerie langs een andere weg dan via de beschreven procedure op de hoogte raakt van een geval van levensbeŽindiging van een pasgeborene, kan het openbaar ministerie de commissie om een deskundigenoordeel vragen.

         2.5. De procedure bij het openbaar ministerie

         Het College beoordeelt of de betrokken arts aan de zorgvuldigheidseisen heeft voldaan en zal het oordeel van de deskundigencommissie betrekken bij de beslissing al dan niet tot vervolging over te gaan.

De zaak (voorzien van een advies van de afdeling Bestuurlijke en Juridische Zaken van het parket-generaal) wordt geagendeerd voor de Collegevergadering. Indien op voorhand duidelijk is dat het voor de beoordeling van de zaak noodzakelijk is om inlichtingen en advies te vragen aan de hoofdofficier van justitie, dan kan het College van procureurs-generaal daartoe besluiten.

Indien het College besluit dat er een ambtsbericht moet worden opgevraagd, dan wordt de hoofdofficier verzocht om binnen een termijn van zes weken te reageren. Het advies van de hoofdofficier wordt vervolgens besproken in de Collegevergadering.

Gelijktijdig met het verzoek om een ambtsbericht verzendt het College een tussenbericht aan de betrokken arts.

         2.6. Eindbeslissing

         Voor een beschrijving van de procedure wordt verwezen naar de paragrafen 1.4 tot en met 1.6

         2.7. Informeren centrale deskundigencommissie en de Hoofdinspecteur voor de Gezondheidszorg

         In alle gevallen informeert het College naast de hoofdofficier van justitie de centrale deskundigencommissie over de beslissing om al dan niet vervolging in te stellen. Het College informeert de Hoofdinspecteur voor de Gezondheidszorg in die gevallen waarin de centrale deskundigencommissie heeft geoordeeld dat de arts niet zorgvuldig heeft gehandeld en/of het College heeft besloten vervolging in te stellen.

         3. Het instellen van strafrechtelijke vervolging in geval van levensbeŽindiging bij pasgeborenen

         3.1. Geen sprake van uitzichtloos en ondraaglijk lijden

         Als niet boven iedere twijfel is verheven dat sprake was van uitzichtloos en ondraaglijk lijden dan is in beginsel strafrechtelijke vervolging geÔndiceerd. Deze zorgvuldigheidseis is van zo wezenlijk belang voor de beantwoording van de vraag of de arts een beroep toekomt op noodtoestand dat, indien getwijfeld wordt of er sprake is van uitzichtloos en ondraaglijk lijden, de arts onmiddellijk een strafrechtelijk relevant verwijt kan worden gemaakt.

         3.2. Geen instemming van de ouders

         Wanneer geen sprake is van instemming van de ouders dan ligt strafrechtelijke vervolging in beginsel in de rede.

Bij de instemming van de ouders zal de communicatie met de arts over de diagnose en daarop gebaseerde prognose als bedoeld in de zorgvuldigheidseis genoemd in paragraaf 2.3 onder c van groot belang zijn. Arts en ouders moeten immers, zoals is vastgelegd in die zorgvuldigheidseis, samen tot de overtuiging komen dat er voor de situatie waarin het kind zich bevond geen redelijke andere oplossing was. Onder die voorwaarden komt de instemming van de ouders weloverwogen tot stand. De zorgvuldigheidseis genoemd in paragraaf 2.3 onder c dient derhalve te worden gezien in het licht van de instemming van de ouders en wordt daarom in dit deel van de aanwijzing niet apart genoemd.

         3.3. Onzorgvuldig handelen ten aanzien van de consultatie

         De arts moet tenminste ťťn andere, onafhankelijke arts hebben geraadpleegd die schriftelijk heeft gerapporteerd over de zorgvuldigheidseisen.

In veel ziekenhuizen is het praktijk dat gevallen van levensbeŽindiging van pasgeborenen vooraf besproken worden in een multidisciplinair behandelteam aan de hand van het beeld van de huidige en toekomstige gezondheidstoestand van de ongeborene, de te verwachten mate van lijden, de te verwachten levensduur, de vraag of sprake is van een reŽel behandelperspectief, de te verwachte zwaarte van het behandelingstraject, de te verwachten mogelijkheden tot communicatie, de te verwachten mogelijkheden tot zelfredzaamheid en de mate van afhankelijkheid van het medische zorgcircuit. Het oordeel van een behandelteam over de zorgvuldigheidseisen kan in de plaats worden gesteld van het oordeel van een onafhankelijke arts. Voorwaarde daarbij is dat de leden van het behandelteam met voldoende distantie tot een oordeel hebben kunnen komen.

Indien door het ontbreken van consultatie onvoldoende komt vast te staan dat sprake is geweest van uitzichtloos en ondraaglijk lijden, dan dient in beginsel te worden overgegaan tot het instellen van een strafrechtelijk onderzoek. Indien ondanks een gebrekkige consultatie toch een zuiver oordeel valt te geven over het bestaan van uitzichtloos en ondraaglijk lijden dan is er onvoldoende reden om tot vervolging over te gaan. Een (sepot)gesprek met de officier van justitie, waarin de arts wordt gewezen op gebreken in zijn handelen, is in een dergelijk geval op zijn plaats.

         3.4. Onzorgvuldig handelen ten aanzien van de uitvoering van de levensbeŽindiging

         Deze zorgvuldigheidseis omvat de medisch-technisch correcte uitvoering van de levensbeŽindiging. Indien het openbaar ministerie tot het oordeel komt dat de arts niet zorgvuldig heeft gehandeld ten aanzien van de uitvoering dan behoeft dit de materiŽle aanwezigheid van een noodtoestand, en daarmee een beroep op die exceptie, niet in de weg te staan. In het algemeen geldt wel dat bij gebreken in het handelen van de arts met betrekking tot de uitvoering, ander dan strafrechtelijk optreden zinvol is, nu gebleken is dat ťťn van de zorgvuldigheidseisen is overtreden. Het is in die gevallen gewenst dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg optreedt.

         4. Late zwangerschapsafbrekingen

         4.1. Definitie late zwangerschapsafbreking

         Onder late zwangerschapsafbreking wordt in deze aanwijzing verstaan een behandeling gericht op het afbreken van een zwangerschap van een levensvatbare vrucht (na 24 weken) wegens ernstige foetale aandoeningen, met als beoogd gevolg het overlijden van de ongeborene. Blijkens de wetsgeschiedenis bij artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht gaat men er naar medisch wetenschappelijk inzicht vanuit dat de grens van levensvatbaarheid ligt bij een zwangerschapsduur van 24 weken of meer en die grens wordt daarom alom als uitgangspunt gehanteerd.

         4.2. De categorieŽn

         In deze aanwijzing worden twee categorieŽn beschreven:

o        1. De eerste categorie betreft gevallen waarin de ongeborene onbehandelbare aandoeningen heeft, waarvan verwacht wordt dat ze tijdens of direct na de geboorte onontkoombaar tot de dood leiden. Het overlijden zal in de meeste gevallen tijdens of direct na de geboorte zijn, waarbij zich uitzonderingen kunnen voordoen van een wat langere overlevingsduur. (zie stroomschema 3)

o        2. De tweede categorie betreft gevallen waarin de ongeborene aandoeningen heeft die leiden tot ernstige en niet te herstellen functiestoornissen, waarbij een (veelal beperkte) kans op overleven bestaat. Naar heersend medisch inzicht leidt postnataal levensverlengend handelen slechts tot voortzetting van een voor het kind uitzichtloze toestand. Gelet op de zeer slechte prognose kan levensverlengend handelen zelfs schadelijk worden geacht. (zie stroomschema 4)

         4.3. Strafbaarheid

         Het afbreken van de zwangerschap bij een vrucht zonder zelfstandige levensvatbaarheid (categorie 1-geval) valt niet onder de werking van artikel 82a van het Wetboek van Strafrecht. Het valt echter wel onder de werking van artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht en de Wet afbreking zwangerschap. Dit houdt gelet op artikel 296, vijfde lid, van het Wetboek van Strafrecht (een bijzondere strafuitsluitingsgrond) in dat afbreking van de zwangerschap in een categorie 1-geval niet strafbaar is als aan de eisen gesteld in Wet afbreking zwangerschap is voldaan (zie de zorgvuldigheidsvoorschriften genoemd in artikel 5 van deze wet). Omdat ook in deze gevallen sprake is van een niet-natuurlijke dood, moeten deze zaken worden gemeld en zal de officier van justitie ten aanzien van deze zaken moeten bezien of het inderdaad een geval betreft dat niet onder de werking van artikel 82a van het Wetboek van Strafrecht valt en of aan de voorwaarden voor de bijzondere strafuitsluitingsgrond is voldaan.

De afbreking van zwangerschap in geval van aandoeningen behorende tot categorie 2 valt niet alleen onder de werking van artikel 296 van het Wetboek van Strafrecht en de Wet afbreking zwangerschap, maar ook (primair) onder de werking van artikel 82a van het Wetboek van Strafrecht en is dus in beginsel strafbaar. Een beroep op een rechtvaardigingsgrond (artikel 40 van het Wetboek van Strafrecht) in de zin van noodtoestand kan in een voorkomend geval de strafbaarheid van het feit wegnemen. Van een noodtoestand kan slechts sprake zijn indien naar medisch wetenschappelijke inzichten vast staat dat de aandoeningen van de ongeborene van een zodanige aard zijn dat medisch ingrijpen na de geboorte medisch zinloos is.

         4.4. De taak van de gemeentelijke lijkschouwer

         In alle gevallen van een late zwangerschapsafbreking is sprake van een niet-natuurlijke dood van de foetus en is de Wet op de lijkbezorging van toepassing. Alle gevallen moeten dan ook door de arts die de late zwangerschapsafbreking heeft uitgevoerd bij de gemeentelijk lijkschouwer worden gemeld en de lijkschouwer zal de officier van justitie eveneens in alle gevallen op de hoogte stellen. In deze wet wordt namelijk onder doodgeborene verstaan de na een zwangerschapsduur van ten minste vierentwintig weken ter wereld gekomen menselijke vrucht, welke na de geboorte geen enkel teken van levensverrichting heeft vertoond (art. 2, lid 1, onder b van de Wet op de lijkbezorging). De bepalingen van deze wet zijn niet van toepassing op en na een zwangerschapsduur van minder dan vier en twintig weken ter wereld gekomen menselijke vrucht.

Voor de rol van de lijkschouwer wordt verwezen naar paragraaf 1.2, met dien verstande dat hij bij de uitwendige schouw verifieert hoe en met welke middelen de late zwangerschapsafbreking heeft plaatsgevonden en dat hij de melding, het modelverslag en de bijlagen in de gevallen genoemd onder 1 naar de officier van justitie zendt en dat hij deze bescheiden in het geval genoemd onder 2 rechtstreeks naar de centrale deskundigencommissie stuurt.

         4.5. De procedure bij het openbaar ministerie in de gevallen genoemd in categorie 1 (zie stroomschema 3)

         4.5.1. De aanvang van de procedure

         Deze meldingen worden door de lijkschouwer rechtstreeks naar de officier van justitie gestuurd. De hoofdofficier van justitie kan een strafrechtelijk onderzoek instellen. De zaak dient op grond van de Handleiding behandeling gevoelige zaken gemeld te worden bij het College.

De hoofdofficier van justitie stuurt een ambtsbericht met een voorstel voor de verdere behandeling van de zaak naar het College. De zaak wordt (inclusief ambtsbericht en advies van de afdeling Bestuurlijke en Juridische zaken) geagendeerd voor de Collegevergadering.

         4.5.2. Eindbeslissing

         Hoewel verwacht mag worden dat in geval van late zwangerschapsafbrekingen niet vaak een gerechtelijk vooronderzoek geÔndiceerd zal zijn en het College veelal aan de hand van het ambtsbericht van de hoofdofficier van justitie tot een oordeel over de zaak zal kunnen komen, wordt voor de te volgen procedure volledigheidshalve verwezen naar de paragrafen 1.4 tot en met 1.6. De aldaar beschreven procedure is van toepassing, met dien verstande dat de beslissingen van het College niet de instemming behoeven van de Minister van Justitie.

         4.5.3. Advies centrale deskundigencommissie

         Daarnaast wordt erop gewezen dat het College in voorkomende gevallen, waarbij er twijfel is of sprake is van een categorie 1- geval of een categorie 2-geval, alvorens een beslissing te nemen de centrale deskundigencommissie om advies kan vragen. Dat advies ziet op de aard van de aandoening van het kind, de overlevingskans buiten het moederlichaam, en, indien de centrale deskundigencommissie van mening is dat sprake is van een categorie 2-geval, ook op de vraag of naar heersend medisch inzicht postnatale inzet van levensverlengend handelen zinvol is (zie 5.1.2).

         4.6. De procedure in een categorie 2-geval (zie stroomschema 4)

         4.6.1. De centrale deskundigencommissie

         In een categorie 2-geval zal de gemeentelijke lijkschouwer de melding, het modelverslag en de bijlagen rechtstreeks naar de centrale deskundigencommissie sturen. Deze commissie oordeelt aan de hand van onderstaande zorgvuldigheidseisen of de arts bij de late zwangerschapsafbreking zorgvuldig heeft gehandeld. Het oordeel van de centrale deskundigencommissie is een advies dat het openbaar ministerie zal betrekken bij zijn afdoeningsbeslissing. Het openbaar ministerie beslist of vervolging aan de orde is.

Indien het openbaar ministerie langs een andere weg dan via de beschreven procedure op de hoogte raakt van een categorie 2-geval kan het openbaar ministerie de commissie eveneens om een deskundigenoordeel vragen.

         4.6.2. De zorgvuldigheidseisen

         De arts heeft op een zorgvuldige manier de zwangerschap afgebroken, indien:

o        a. het een aandoening betreft die in categorie 2 valt, hetgeen betekent dat de aandoening van zodanige aard is dat na de geboorte wordt afgezien van een medische behandeling omdat medisch ingrijpen naar medisch wetenschappelijke inzichten zinloos is en naar heersende medisch inzicht geen twijfel bestaat over de diagnose en de daarop gebaseerde prognose;

o        b. bij het kind sprake is van een actueel of te voorzien uitzichtloos lijden;

o        c. de moeder uitdrukkelijk heeft verzocht om beŽindiging van de zwangerschap wegens lichamelijk of psychisch lijden onder de situatie;

o        d. de arts de ouders volledig op de hoogte heeft gesteld van de diagnose en de daarop gebaseerde prognose. Dit houdt onder andere in dat de arts met de ouders tot de overtuiging is gekomen dat er voor de situatie waarin het kind zich bevond geen redelijke andere oplossing was;

o        e. de arts ten minste ťťn andere, onafhankelijke arts heeft geraadpleegd die schriftelijk zijn oordeel heeft gegeven over de hiervoor zorgvuldigheidseisen. In de plaats van het oordeel van ťťn andere onafhankelijke arts kan worden gesteld het oordeel van een behandelteam;

o        f. de afbreking van de zwangerschap medisch zorgvuldig is uitgevoerd.

         4.6.3. De procedure bij de centrale deskundigencommissie

         Zie paragraaf 2.4.

         4.6.4. De procedure bij het openbaar ministerie

         Het College beoordeelt of de betrokken arts aan de zorgvuldigheidseisen heeft voldaan en zal het oordeel van de deskundigencommissie betrekken bij de beslissing al dan niet tot vervolging over te gaan.

De zaak (voorzien van een advies van de afdeling Bestuurlijke en Juridische Zaken van het parket-generaal) wordt geagendeerd voor de Collegevergadering. Indien op voorhand duidelijk is dat het voor de beoordeling van de zaak noodzakelijk is om inlichtingen en advies te vragen aan de hoofdofficier van justitie, dan kan het College van procureurs-generaal daartoe besluiten.

Indien het College besluit dat er ambtsbericht moet worden opgevraagd, dan wordt de hoofdofficier verzocht om binnen een termijn van zes weken te reageren. Het advies van de hoofdofficier wordt vervolgens besproken in de Collegevergadering en er wordt een besluit genomen.

Gelijktijdig met het verzoek om een ambtsbericht verzendt het College een tussenbericht aan de betrokken arts.

         4.6.5. Eindbeslissing

         Verwezen wordt naar de procedure zoals beschreven in de paragrafen 1.4 tot en met 1.6.

         4.6.6. Informeren centrale deskundigencommissie en de Hoofdinspecteur voor de Gezondheidszorg

         In alle gevallen informeert het College naast de hoofdofficier van justitie de centrale deskundigencommissie over de beslissing om al dan niet vervolging in te stellen. Het College informeert de Hoofdinspecteur voor de Gezondheidszorg in die gevallen waarin de centrale deskundigencommissie heeft geoordeeld dat de arts niet zorgvuldig heeft gehandeld en/of het College heeft besloten vervolging in te stellen.

         5. Het instellen van strafrechtelijke vervolging in gevallen van late zwangerschapsafbrekingen

         5.1. Categorie 1

         5.1.1. Kader voor de beoordeling van categorie 1-gevallen

         Bij de beslissing om al dan niet een strafrechtelijk onderzoek te entameren of tot vervolging over te gaan, moet in de eerste plaats de aard van de aandoening van de ongeborene worden vastgesteld. De gestelde diagnose en de daarop gebaseerde prognose zijn in dat licht van groot belang. Daarnaast beziet het openbaar ministerie of sprake is van een verzoek van de moeder tot het afbreken van de zwangerschap, omdat zij in een noodsituatie verkeert in verband met psychische en/of lichamelijke belasting, of er overeenstemming is in het behandelteam over het voornemen de zwangerschap af te breken (of eventueel een advies voorhanden is van een onafhankelijke arts of een interne ziekenhuiscommissie die zich over dit soort vraagstukken buigt), of de ouders (voldoende) zijn voorgelicht over de medische situatie (het niet-levensvatbaar zijn) van hun nog ongeboren kind, alsmede de zorgvuldigheid van de uitvoering van de afbreking van de zwangerschap.

         5.1.2. Vervolgingsbeslissing in categorie 1-gevallen

         Als gezegd levert een late zwangerschapsafbreking in een categorie 1-geval geen strafbaar feit op in de zin van artikel 82a van het Wetboek van Strafrecht. Om dit te kunnen vaststellen moeten deze gevallen van late zwangerschapsafbrekingen worden gemeld, alsmede omdat het openbaar ministerie moet beoordelen of aan de vereisten van de Wet afbreking zwangerschap is voldaan (zie de zorgvuldigheidsvoorschriften genoemd in artikel 5). Als aan de Wet afbreking zwangerschap is voldaan, komt de arts die de late zwangerschapsafbreking heeft uitgevoerd immers een beroep op de bijzondere strafuitsluitingsgrond van artikel 296, vijfde lid, van het Wetboek van Strafrecht toe. Indien deze beide vragen positief kunnen worden beantwoord, ligt vervolging niet in de rede.

Enkele voorbeelden van categorie 1-gevallen die naar heersend medisch inzicht als zodanig worden aangemerkt, zijn de volgende (niet met het leven verenigbare) aandoeningen: dubbelzijdige longhypoplasie, zeer complexe en daarom inoperabele hartafwijkingen, ernstige skeletdysplasieŽn, nier-agenesie, trisomie 13, trisomie 18, anencefalie, triploÔdie, osteogenesis imperfecta type 2. Wanneer sprake is van een van deze aandoeningen en er is voldaan aan de eisen van de Wet afbreking zwangerschap, dan is vervolging derhalve niet aan de orde.

In die gevallen waarin niet evident is dat sprake is van een niet met het leven verenigbare aandoening (een categorie 1-geval) en mogelijk sprake zou kunnen zijn van een categorie 2-geval, kan het openbaar ministerie de centrale deskundigencommissie om advies vragen. Dat advies ziet op de aard van de aandoening van het kind, de overlevingskans buiten het moederlichaam, en, indien de centrale deskundigencommissie van mening is dat sprake is van een categorie 2-geval, ook op de vraag of naar heersend medisch inzicht postnatale inzet van levensverlengend handelen zinvol is (zie 4.5.3).

         5.2. Categorie 2

         5.2.1. Geen sprake van een categorie 2-geval

         Wanneer sprake is van een aandoening die niet leidt tot ernstige niet te herstellen functiestoornissen waarbij levensverlengend handelen medisch gezien zinloos of zelfs schadelijk kan worden geacht, dan is in beginsel strafrechtelijke vervolging geÔndiceerd. Deze zorgvuldigheidseis is van zoín wezenlijk belang voor een succesvol beroep op overmacht in de zin van noodtoestand dat de arts onmiddellijk een strafrechtelijk verwijt kan worden gemaakt.

         5.2.2. Geen sprake van actueel of te voorzien uitzichtloos lijden

         Het voorgaande geldt eveneens wanneer geconstateerd wordt dat geen sprake is van actueel of te voorzien uitzichtloos lijden bij de ongeborene. Deze zorgvuldigheidseis is in wezen een uitvloeisel van de definitie van een categorie 2-geval.

         5.2.3. Geen sprake van een uitdrukkelijk verzoek van de moeder wegens lichamelijk of psychisch lijden onder de situatie

         Wanneer geen sprake is van een uitdrukkelijk verzoek van de moeder geldt evenzeer dat strafrechtelijke vervolging in beginsel is geÔndiceerd.

De gestelde diagnose en daarop gebaseerde prognose zullen een grote rol spelen bij het verzoek van de moeder. De zorgvuldigheidseis genoemd in paragraaf 4.6.2 onder d, die ziet op de communicatie tussen de arts en de ouders over de diagnose en de daarop gebaseerde prognose, moet derhalve in het licht worden gezien van het uitdrukkelijk verzoek van de moeder. Dit geldt temeer omdat het feit dat de arts met de ouders, die volledig op de hoogte zijn gesteld van de diagnose en de daarop gebaseerde prognose, tot de overtuiging is gekomen dat er voor de situatie waarin het kind zich bevond geen redelijke andere oplossing was, eveneens mede bepalend zal zijn voor het uitdrukkelijke verzoek van de moeder. Vanwege de verwevenheid van de zorgvuldigheidseis genoemd in paragraaf 4.6.2 onder d met de zorgvuldigheidseis genoemd in paragraaf 4.6.2 onder c (uitdrukkelijk verzoek van de moeder) wordt de eerstgenoemde zorgvuldigheidseis niet apart genoemd in dit deel van de aanwijzing.

Bij het uitdrukkelijke verzoek van de moeder speelt verder niet alleen de psychische belasting van het ongewild uitdragen van een zwangerschap een rol, maar ook de lichamelijke belasting van de moeder. Bij zwangerschap en bevalling van een kind met ernstige aandoeningen is soms sprake van extra medische risicoís, zoals hoge bloeddruk of een gecompliceerde baring. Ook al zijn dit doorgaans geen levensbedreigende situaties, de gezondheid van de vrouw wordt wel aangetast en de lichamelijke belasting is groot, zodat een verzoek tot afbreking van de zwangerschap in zoín geval gerechtvaardigd wordt geacht.

         5.2.4. Onzorgvuldig handelen ten aanzien van de consultatie

         De arts moet tenminste ťťn andere, onafhankelijke arts hebben geraadpleegd die schriftelijk heeft gerapporteerd over de zorgvuldigheidseisen.

In veel ziekenhuizen is het praktijk dat gevallen van late zwangerschapsafbrekingen vooraf besproken worden in een multidisciplinair behandelteam aan de hand van het beeld van de huidige en toekomstige gezondheidstoestand van de ongeborene, de te verwachten mate van lijden, de te verwachten levensduur, de vraag of sprake is van een reŽel behandelperspectief, de te verwachte zwaarte van het behandelingstraject, de te verwachten mogelijkheden tot communicatie, de te verwachten mogelijkheden tot zelfredzaamheid en de mate van afhankelijkheid van het medische zorgcircuit. Het oordeel van een behandelteam over de zorgvuldigheidseisen kan in de plaats worden gesteld van het oordeel van een onafhankelijke arts. Voorwaarde daarbij is dat de leden van het behandelteam met voldoende distantie tot een oordeel hebben kunnen komen.

Indien door het ontbreken van consultatie onvoldoende komt vast te staan dat sprake is geweest van een categorie 2-geval en van actueel of te voorzien uitzichtloos lijden dan dient in beginsel te worden overgegaan tot het instellen van een strafrechtelijk onderzoek. Indien ondanks een gebrekkige consultatie toch een zuiver oordeel valt te geven over het bestaan van uitzichtloos en ondraaglijk lijden, dan is er onvoldoende reden om tot vervolging over te gaan. Een (sepot)gesprek met de officier van justitie, waarin de arts wordt gewezen op gebreken in zijn handelen, is in zoín geval op zijn plaats.

         5.2.5. Onzorgvuldig handelen ten aanzien van de uitvoering van de late zwangerschapsafbrekings

         Deze zorgvuldigheidseis omvat de medisch-technisch correcte uitvoering van een late zwangerschapsafbreking. Indien het openbaar ministerie tot het oordeel komt dat de arts niet zorgvuldig heeft gehandeld ten aanzien van de uitvoering, dan behoeft dit de materiŽle aanwezigheid van een noodtoestand, en daarmee een beroep op deze exceptie, niet in de weg te staan. In het algemeen geldt wel dat bij gebreken in het handelen van de arts met betrekking tot de uitvoering, ander dan strafrechtelijk optreden zinvol is, nu gebleken is dat ťťn van de zorgvuldigheidseisen is overtreden. Het is in die gevallen gewenst dat de Inspectie voor de Gezondheidszorg optreedt.

         Overgangsrecht

         Deze aanwijzing is van toepassing op alle gevallen van levensbeŽindiging niet op verzoek en late zwangerschapsafbrekingen in categorie 1- en 2-gevallen die op of na 15 maart 2007 ter kennis van het openbaar ministerie zijn gekomen.

         Bijlagen

Stroomschema 1

242407

Stroomschema 2

242408

Stroomschema 3

242409

Stroomschema 4

242410

Het is de rechter-commissaris die beslist over het sluiten van het GVO.